پروفسور ایرج اعتصام، متولد اول بهمن ‏ماه 1309 در محله باغشاه استرآباد، پدرش میرزامحسن‏ خان اعتصام (از رجال دولتی-حکومتی استرآباد در اواخر قاجار و پهلوی اوّل)، مادرش صدیقه‏ خانم و پدربزرگش اعتصام‏ الممالک (کارگزار استرآباد) بوده ‏اند.

وی تحصیلات ابتدایی را در گرگان، تحصیلات عالیه را در رشته ‏های ریاضی و هنر دانشگاه تهران و دوره دکترای معماری و شهرسازی را در دانشگاه فلورانس ایتالیا سپری کرد. وی در کنار پروفسور محمّدامین میرفندرسکی صاحب یکی از دو کرسی معماری دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران، استاد دانشگاه ملی (شهید بهشتی کنونی) ایران، رئیس دفتر فنی و معاون دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران، استاد دانشگاه واشینگتن در سیاتل، استاد دانشگاه برکلی امریکا، کارشناس ارشد طرح‏ریزی سازمان ملل متحد، عضو انجمن ‏های معماران و شهرسازان امریکا، عضو فدراسیون بین‏المللی مسکن لاهه هلند، عضو جامعه بین‏ المللی اکیس‏تیکس آتن یونان، عضو انجمن مطالعات محیط‏ های سنتی برکلی امریکا، عضو انجمن بین‏ المللی علوم مسکن فلوریدا امریکا، عضو هیأت ‏امناء انجمن مفاخر معماری ایران و... بوده است.

پروفسور اعتصام از سوی جامعه علمی معماری ایران لقب پدر معماری نوین ایران را دریافت کرده است. پروفسور ایرج اعتصام مشاور و طراح «نخستین طرح جامع شهر گرگان» (تهیه شده در سال 1356 و مصوب سال 1359) و نیز طراح نخستین ساختمان بلندمرتبه شهر گرگان؛ یعنی ساختمان بانک صادرات گرگان (در حاشیه میدان شهرداری گرگان) است.

بارها در ایران و خارج از ایران از پروفسور اعتصام تجلیل به عمل آمده است. در آذرماه 1392 برای نخستین بار از این معمار برجسته ایرانی در زادگاه خودش گرگان تجلیل به عمل آمد. این مراسم تجلیل با نام «شب اعتصام» در سالن اصلی تالار فخرالدین اسعد گرگانی با استقبال بی نظیر اهالی گرگان و معماران و دانشجویان معماری برگزار شد.

از این تاریخ به بعد پروفسور اعتصام تا سال‌های پایانی حیات خود به شهر گرگان رفت و آمد داشت و ضمن اینکه به عنوان استاد میهمان در دانشگاه جامع گلستان تدریس میکرد، در برخی نشست های تخصصی معماری شهر گرگان نیز حضور داشت